جراحی به دلار؛ روایت بیماران از زیرمیزی پزشکان

به گزارش -.

گزارش ها و حساب های برخی بیماران مبنی بر دریافت وجه خارج از چارچوب های رسمی در روند درمان، بار دیگر موضوع پرداخت های غیررسمی در حوزه سلامت را به یکی از دغدغه های شهروندان تهرانی تبدیل کرده است، پدیده ای که در این شرایط اقتصادی به نارضایتی بیماران و سرگردانی آنها برای کسب پول منجر شده و می تواند اعتماد عمومی به نظام سلامت را تحت تاثیر قرار دهد.

در سال های اخیر گزارش های زیادی از تجربه پرداخت مبالغ خارج از تعاریف مصوب برای دریافت خدمات پزشکی وجود داشته است. این پرداخت ها که گاه به صورت غیررسمی و خارج از سامانه های ثبت شده انجام می شود، مورد انتقاد کارشناسان حوزه سلامت نیز قرار گرفته است، زیرا معتقدند ماهیت حرفه پزشکی مبتنی بر تعهدات انسانی و اخلاق حرفه ای است و انتظار عمومی جامعه پزشکی ارائه خدمات پزشکی در چارچوب قوانین و تعاریف رسمی است و بنابراین هرگونه دریافتی خارج از این چارچوب می تواند به وجهه عمومی این حرفه آسیب برساند.

پدیده زیر میزی سالهاست که در نظام پزشکی به عنوان پدیده ای غیرقانونی شناخته می شود. وجوهی خارج از تعاریف رسمی که طبق قانون نباید دریافت شود اما در برخی موارد همچنان از بیماران درخواست می شود. این نیز در موردی است که بیمار و خانواده او برای درمان به شدت فوری و مضطرب هستند.

برخی از کارشناسان حوزه سلامت ریشه این پدیده را در مجموعه ای از عوامل ساختاری از جمله فاصله بین هزینه های واقعی خدمات پزشکی و تعرفه های رسمی، فشارهای اقتصادی بر مراکز درمانی و ضعف برخی سازوکارهای نظارتی جستجو می کنند. به گفته آنها، حل این مشکل نیازمند اصلاحات چند جانبه در سیستم پرداخت و مدیریت خدمات سلامت است.

در عین حال، فعالان حقوق بیمار نیز تاکید می کنند که اطلاع رسانی به مردم از تعاریف مصوب و سازوکارهای شکایت می تواند نقش مهمی در کاهش این نوع تخلفات داشته باشد. به گفته آنها شفافیت در اعلام هزینه ها و تقویت سیستم های نظارتی ابزارهایی هستند که می توانند از بروز چنین مواردی جلوگیری کنند.

در حالی که بسیاری از بیماران بر لزوم حفظ شأن و منزلت حرفه پزشکی و سوگند پزشک تاکید می‌کنند، اقدامات نامنظم برخی از پزشکان، اعتماد عمومی به جامعه پزشکی را خدشه‌دار کرده است که تعهد و مسئولیت باید بخش عمده‌ای از آن باشد.

تجربه تهرانی ها

آرزو، زن جوانی که در طول درمان مادرش چندین بار با پدیده زیر میز مواجه شده است، می گوید: مادرم را به مطب متخصص کلیه بردم. درد شدید پهلو و نتایج آزمایش نشان داد که جراحی اجتناب ناپذیر است. بعد از معاینه دکتر گفت حتما باید عمل انجام شود و تاخیر در آن ممکن است مشکل ایجاد کند. خانواده ام که همچنان نگران درمان بودند از اتاق دکتر بیرون آمدند تا روند درمان بیمارستان را جویا شوند. در آنجا منشی دفتر شماره را اعلام کرد. حقوق پزشک 25 میلیون تومان هزینه بیمارستان و بیهوشی جداست.

وقتی از تعرفه پرسیدم، پاسخ روشن بود. این مبلغ خارج از تعرفه رسمی و آنچه در زیر میز گفته می شود است. عددی که در هیچ قبضی ثبت نمی شود اما برای جراحی مورد نیاز بیمار است. برای خانواده ای که مشکل معیشتی دارد، شنیدن چنین عددی در شرایطی که جان مادر در خطر است، تصمیم گیری را دشوار می کند. در چنین شرایطی، بسیاری از خانواده ها راهی جز صرفه جویی در هزینه نمی بینند. حتی اگر مجبور شوند دارایی های خود را برای پرداخت هزینه درمان بفروشند. این در حالی است که بر اساس قوانین و مقررات بهداشتی، دریافت هرگونه وجه خارج از تعرفه مصوب تخلف محسوب می شود. اما تجربه برخی از بیماران نشان می دهد که بین قانون مکتوب و آنچه در زمین اتفاق می افتد فاصله وجود دارد. فاصله ای که اغلب در مواقع اضطراری برای بیماران ظاهر می شود. وقتی بیمار روی تخت عمل است و خانواده نگران نجات جان او هستند، افراد کمی فرصت یا توانایی پیگیری قانونی را دارند. در چنین فضایی چیزی که باقی می ماند فشار اقتصادی بر خانواده هایی است که تنها آرزویشان درمان عزیزانشان است.

یکی از بیماران متخصص زنان و زایمان می گوید: حدود سه سال پیش نزد دکتر زنان نزدک رفتم و گفت حقوقش فقط 10 میلیون سکه یا نقد است نه کارت.

جراحی به دلار

شهروند فرزانه در این زمینه می گوید: در میان همه مشکلات و دغدغه های اقتصادی وقتی به پزشک قلب مراجعه کردم؛ گفتند که باید جراحی قلب باز انجام شود و آن هم فورا. دکتر گفت 500 میلیون هزینه حقوق من است که کسر می کنم و ربطی به بیمارستان ندارد. خانه بر سرم فروریخت، به این امید به دکتر دیگری رفتم که مبلغ مناسب تری به من پیشنهاد دهد، اما دکتر دوم نیز گفت: حق من جداست من 700 میلیون تومان می گیرم و فقط در بیمارستان خصوصی عمل می کنم و آن هم به دلار است نه ارز ما. نمیدونستم چی بگم و چیکار کنم از شدت درد لال بودم ولی تنها چیزی که قلبمو قوت میداد این بود که عمل جراحی تضمین شده بود چون گفت مریضت زود خوب میشه. در عین حال حفظ اعتماد بین بیمار و پزشک مهمترین سرمایه نظام سلامت است و حفظ این سرمایه مستلزم همکاری نهادهای نظارتی، جامعه پزشکی و افزایش آگاهی عمومی در حوزه حقوق بیماران است.

قانون ناقص است

محمد رائی زاده رئیس سازمان نظام پزشکی با اشاره به پدیده زیر میزی می گوید: ممکن است فقط ۷ تا ۸ درصد پزشکان زیر میز باشند اما ۹۳ درصد جامعه پزشکی مشکلات دیگری دارند که کمتر مورد توجه رسانه ها قرار می گیرد. ماهانه بین 80 تا 90 میلیون خدمات درمانی به مردم ارائه می شود اما تنها با 13 تا 15 هزار مورد تخلف در سازمان نظام پزشکی برخورد می شود. این نشان می دهد که اکثریت جامعه پزشکی سالم و متعهد هستند.

وی با انتقاد از تاخیر طولانی در پرداخت غرامت کارگران و مطالبات پزشکان می افزاید: دلیل اصلی اتفاقاتی که زیر میز می افتد اجرای ناقص قوانین است. در صورت تصویب به موقع تعرفه ها و پرداخت سریع بیمه ها دلیلی برای بروز این پدیده وجود ندارد. جامعه پزشکی منظم‌ترین گروه مالیات‌دهنده است و میانگین مالیات پرداختی پزشکان بالاترین در بین گروه‌های جامعه است.

رئیس زاده ادامه می دهد: افزایش رشد بازدید سالانه در بازه زمانی 1393 تا 1397 حدود 16.5 درصد و در دوره 1397 تا 1400 22.5 درصد و در دوره آخر به طور میانگین 42 درصد بوده است. درآمد پزشکان ایرانی معادل یک چهارم پزشکان آمریکایی است و در صورت ادامه این روند در آینده نزدیک با کمبودهای جدی در حوزه هایی مانند اطفال و بیهوشی مواجه خواهیم شد.

وی تاکید می کند: جامعه پزشکی سرمایه کشور است و هرکس بخواهد بی تدبیری این سرمایه را تضعیف کند در واقع دشمن سلامت مردم است. مشکلاتی مانند کمبود نیرو و مهاجرت پزشکان ناشی از سیاست های غلط است و اصلاح نظام اقتصاد سلامت یک ضرورت مبرم است.

رئیس زاده خاطرنشان می کند: پدیده پشت میز واکنشی به تعریف تعرفه های تجویزی، غیرواقعی و ناعادلانه است که ناشی از سوء مدیریت سیاست گذاران است. این مشکل با شعار برطرف نمی شود. راه حل نهایی تعیین قیمت، تخصیص سهم واقعی تولید ناخالص داخلی به سلامت و نظارت دقیق است. تا زمانی که اقتصاد سالم ایجاد نشود، امکان حذف این پدیده وجود نخواهد داشت.

شکایات مکرر به مجلس

محمدعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس نیز در این زمینه می گوید: حتی گاهی شخصاً تماس می گیرند و مردم اعلام می کنند مبالغی خارج از تعرفه پرداخت کرده اند، اما وقتی از آنها درخواست شکایت رسمی می شود، امتناع می کنند.

وی ادامه می دهد: در مواردی همکاران ما موضوع را به قوه قضائیه ارجاع می دهند اما قاضی برای صدور حکم نیاز به مدارک کافی دارد و بدون دادستان ویژه یا مستندات صحیح نمی توان حکم صادر کرد و با متخلفان برخورد قانونی کرد. برای برخورد موثر با پدیده زیر میز، علاوه بر تقویت سازوکارهای نظارتی، همکاری با خانواده ها و ثبت شکایات رسمی نیز ضروری است تا مراجع نظارتی و قضایی بر اساس مستندات موجود با متخلفان برخورد قاطع و قانونی کنند.

شهریاری درباره موانع مقابله با پدیده زیر میزی می افزاید: در مورد پدیده زیر میزی بیشتر می گویند ما با پزشک خودمان سروکار داریم و گله نداریم و یکی از بزرگترین مشکلات ما همین موضوع است. وقتی به بیماران می گوییم اجازه جراحی بدهند و بعد از ترخیص می آیند شکایت می کنند، اما می گویند ممکن است دوباره به همان دکتر مراجعه کنیم و از او خدمات پزشکی بگیریم.

وی ادامه می دهد: این یکی از عوامل اصلی است که برخی را به ادامه این تخلفات سوق می دهد. از سوی دیگر برخی از بیماران می گویند که دکتر از آنها رشوه خواسته اما وقتی به آنها پیشنهاد می کنیم به بیمارستان دولتی مناسب مراجعه کنند، می گویند ایمان و اعتماد ما به این پزشک است و نمی توانیم باور بیمار را نسبت به پزشک تغییر دهیم.

رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس تائید می کند: کمیته بهداشت اقدامات مستقیمی انجام نمی دهد و این موضوع در حیطه وظایف وزارت بهداشت است، البته نوع اقدام بستگی به تعداد دفعات تکرار تخلف دارد.

وی ادامه می دهد: در صورت کشف تخلف با متخلف برابر قوانین و مقررات برخورد می شود و تا حد امکان می توانند پروانه حرفه یا پروانه فعالیت را لغو کنند. این محدودیت ها می تواند برای چندین سال اعمال شود و حتی در برخی موارد نیز انتظار می رود که مجوز فعالیت به طور کامل لغو شود و مقامات مسئول این اختیار را دارند.

آنچه مسلم است حل این مشکل نیازمند رویکردی همه جانبه است که اصلاح نظام تعرفه، تقویت نظارت و شفافیت در عملیات مالی و ارتقای فرهنگ پاسخگویی را مد نظر قرار دهد. حفظ اعتماد بین بیمار و پزشک یکی از مهمترین سرمایه های یک نظام سلامت است. افزایش این اعتماد مستلزم شفافیت در ارائه خدمات، رعایت قوانین و تلاش مشترک سیاستگذاران، جامعه پزشکی و نهادهای نظارتی برای حمایت از حقوق بیماران و بهبود کیفیت خدمات پزشکی است.